چرخش از "نظریه‌پردازی" به "نظریه‌پردازی همادین در برنامه درسی": رویکردی عصب‌پدیدارشناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد

2 استاد فلسفه تعلیم و تربیت گروه علوم تربیتی دانشگاه فردوسی مشهد

3 عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد

4 استاد دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده علوم، گروه زیست شناسی

چکیده

نظریه­پردازی تبیینی و نظریه­پردازی تفهمی در برنامه درسی که به ترتیب منسوب به رویکردهای تجربی-آزمایشی و پدیدارشناسی-تفسیری هستند با ابتنای انحصاری به علوم تجربی به بیگانگی از معنای ژرف زندگی و با تکیه بر تجربه­های زیسته به تنهایی به نادیده گرفتن دقت علمی منجر می­شوند. مقاله حاضر با توجه به این موضوع، ابتنای به مفروضه­های اساسی عصب­پدیدارشناسی از قبیل هستی­شناسی بدنمند، معرفت­شناسی موقعیتی و غیر قطعی و روش­شناسی متعامد را زمینه نظریه­پردازی در برنامه درسی با هدف توجه یکپارچه به ابعاد مختلفِ حیات انسانی می­داند. در این پژوهش با روش نظرورزی فلسفی ضمن نقد دو دیدگاه نظریه­پردازی تبیینی و نظریه­پردازی تفهمی در برنامه درسی، دلایل مربوط به ادعاهای مورد نظر در مواجهه با آنها سازماندهی و با زنجیره­ای از استدلال­هایِ مبتنی بر یکپارچگی جهان هستی و ما فهیا مدعای بدیل با عنوان نظریه­پردازی همادین در برنامه درسی استنتاج شده­ است. نظریه­پردازی همادین در برنامه درسی به عنوان دستاوردی عصب­پدیدارشناختی آمیزه­ای از تبیین و تفهم است که ضمن حفظ استقلال آنها غیر کاهش­گرایانه و غیر تفکیکی است و ویژگی­هایی از قبیل جامعیت، موقتی بودن، عقلانیت، هم­افزایی و عاملیت ترکیبی را دارد. عدم قطعیت، در هم تنیدگی، پیچیدگی، خلق­الساعه­گی و شمولیت از جمله استلزام­هایی هستند که در چرخش عصب­پدیدارشناسانه نظریه­پردازی برنامه درسی به عنوان ایده پیشنهادی این پژوهش به آن­ها اشاره شده است.

کلیدواژه‌ها


برخورداری، رمضان و باقری، خسرو. (1391). مولفه­های روش­شناختی پژوهش پدیدارشناختی در تعلیم و تربیت. پژوهش­نامه مبانی تعلیم و تربیت، 2 (2)، پاییز و زمستان 1391، صص 140-121.
زیباکلام، سعید. (1395). افسانه­های آرام بخش. تهران، انتشارات اسم.
سرل، جان. (1392). اختیار و عصب­زیست­شناسی، تاملاتی درباره اراده آزاد، زبان و قدرت سیاسی. ترجمه محمد. یوسفی. تهران، نشر ققنوس.
سلسبیلی، نادر. (1382). دیدگاه­های برنامه درسی: برداشت­ها، تلفیق­ها و الگوها. تهران، وزارت آموزش و پرورش، پژوهشکده تعلیم و تربیت.
شرت، ایوان. (1387). فلسفه علوم اجتماعی قاره ای: هرمنوتیک، تبارشناسی و نظریه ی انتقادی از یونان باستان تا قرن بیست و یکم. ترجمه هادی جلیلی. تهران، نشر نی.    
شریف خلیفه سلطانی، مصطفی. (1389). برنامه درسی (دوره پنج جلدی). انتشارات جهاد دانشگاهی اصفهان.
شعبانی ورکی، بختیار. (1379). رویکردهای یاددهی-یادگیری (مفاهیم، بنیادها و نظریه­ها). مشهد، نشر آستان قدس رضوی.
شعبانی ورکی، بختیار. (1385). منطق پژوهش در علوم تربیتی و اجتماعی: جهت گیری نوین. مشهد، انتشارات به نشر.
شعبانی ورکی، بختیار و بابادی، امین. (1393). تکثر رشته­ای؛ علیه فهم رایج از همکاری رشته­ها، فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات میان رشته­ای در علوم انسانی. دوره هفتم، شماره 1. زمستان 1393، صص 25-1.
فینبرگ، الینور و فینبرگ، والتر. (1393). ویگوتسکی. در جوی پالمر. پنجاه اندیشمند علوم تربیتی (از پیاژه تا عصر حاضر). ترجمه پروین کدیور و همکاران، تهران، انتشارات سمت.
قادری، مصطفی. (1383). بسترهای فهم برنامه درسی. تهران، انتشارات یادواره کتاب.
کرباسی­زاده، امیراحسان و شیخ­رضایی، حسین. (1392). آشنایی با فلسفه ذهن. تهران، نشر هرمس.
کین، مارک جی. (1396). فلسفه علم شناختی. ترجمه مصطفی تقوی. تهران، انتشارات مترجمان.
گروف، استانیسلاو. و بنت، هال زینا. (1389). ذهن هولوتراپیک، راهی به سوی جهان هولوگرافیک. ترجمه محمد گذرآبادی. تهران نشر هرمس.
گنون، رنه. (1361). سیطرة کمیت و علائم آخرزمان. ترجمه علیمحمد کاردان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چاپ چهارم.
لیوتار، ژان فرانسوا. (1375). پدیدارشناسی. ترجمه عبدالکریم رشیدیان. تهران، نشر نی.
محمدی چابکی، رضا. (1394). استلزام های تدوین نظریه تربیتی در پارادایم پیچیدگی: منظری هستی شناختی. پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت. 5 (1)، 70-47. 
میلر، جان. پی. (1388). نظریه­های برنامه درسی. ترجمه محمود مهرمحمدی. تهران، سمت.
همیلتون، پیتر. (1380). شناخت و ساختار اجتماعی. ترجمه حسن شمس آوری چاپ اول، تهران، نشر مرکز.
هوشمند، علیرضا، شعبانی ورکی، بختیار، امین خندقی، مقصود و مقیمی، علی. (1399). نظریه پردازی برنامه درسی: تبیینِ تفهمی تجربه­های تربیتی. دو فصلنامه نظریه و عمل در برنامه درسی. 8 (15)، 70-37.